از آن‌ها دوری کن!

شورای سردبیری: پیر مردی به نام «آلن گرینسپن» را، باید امیدوار بود «عبدالناصر همتی» رئیس جدید بانک مرکزی به‌خوبی بشناسد. او از ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۶ رئیس «فدرال رزرو» بود که بانک مرکزی ایالات‌متحده است. احتمال کمی دارد جانشین آقای سیف هم مثل خود او بداند گرینسپن چهار رئیس جمهوری‌خواه و دمکرات (ریگان، کلینتون، و هر دو بوش) را همراهی کرد. علت روشنی داشت: گرینسپن برخلاف محمود بهمنی که از عمله‌جات باند محمود احمدی‌نژاد بود و سیف که در خدمت دولت روحانی بود، به اقتصاد ایالات‌متحده خدمت می‌کرد نه آقای رئیس‌جمهور، و فرقی نداشت رئیسش دموکرات باشد یا جمهوری‌خواه. وظایف و خدمت بانک‌های مرکزی به اقتصاد کشورها، الزاماً انجام وظیفه در چارچوب سیاست دولت‌ها و خدمت به روسای دولت‌ها و هم‌راستا با منافع آن‌ها نباید باشد. اگر خداوند برای اقتصاد هم ده فرمان می‌فرستاد، این یکی از آن ده فرمان بود.

اما یک‌چیز دیگر هست که سیف و همتی و روسا و مشاوران و مدیرکل‌ها و خلاصه همه خدم‌وحشم و اربابان بازار پول کشور قطعاً نمی‌دانند و آن یک امر ظاهراً پیش‌پاافتاده است: در تمام آن ۱۹سال، آلن گرینسپن در مقابل خبرنگاران قرار نگرفت تا به پرسش‌های آن‌ها پاسخ گوید و احیاناً خبرنگاران کم‌سواد از او بپرسند به نظر شما نرخ ریال ایران چند باید باشد. این را، در شبی که گرینسپن از فردای آن رئیس فدرال رزرو نبود، «سرهاوارد دیویس» رئیس وقت مدرسه اقتصاد لندن در بی‌بی‌سی و در بررسی میراث گرینسپن به‌عنوان یک خصلت خوب او ذکر کرد.

واضح است این توداری و بی‌میلی به‌قرار گرفتن در مقابل خبرنگاران نتیجه خصایل فردی او نبود، بلکه از ماهیت شغلش ناشی می‌شد. فدرال رزرو مسئولیت برآوردن نیازهای دولت‌ها را ندارد، بلکه حافظ بازار پول و اجزای آن مانند نرخ بهره و تنظیم ارزش پول، کنترل انواع نقدینگی‌ها و در پی آن دل‌مشغول نرخ تورم و اشتغال است. جیب دولت نیست و نظارتش بر سیستم پولی کنترل اکید مقررات پولی و بانکی است. این یک شغل بسیار حساس است و تا حدودی امنیتی. درباره مسائل آن خیلی باز نمی‌توان صحبت کرد. چرا؟

دولت‌ها یا همیشه گرفتارند و دچار مشکل و سرافکنده در مقابل مردم، و یا در پس ذهنشان سوار کردن کلکی در جریان است برای فریب دادن همان مردم که گاهی چند ماه بعد در نقش رأی‌دهنده ظاهر می‌شوند و بنابراین دولت‌ها دائماً در حال رنگ کردن مردم هستند. طبیعی است که دولت‌ها انتظار دارند بانک مرکزی هم در این رنگرزی مشارکت کند. تجربه نشان داده است روسای بانک مرکزی ایران در دو دهه دوم عمر جمهوری اسلامی رنگرزهایی کم‌توان و در خدمت رئیس‌های خود بوده‌اند. نقش آن‌ها توجیه عملکردهای نابخردانه سیستم و دست‌وپا زدن‌های بی‌حاصل برای جلوگیری از سر خوردن خودرویی به ته دره بوده است که حکومت نابخرد به مسیر سقوط انداخته است. در ایران، آن‌ها درمجموع کارمند دولت هستند.

رئیس جدید البته حتماً ادعاهایی بزرگ خواهد کرد و حرف‌هایی قشنگ خواهد زد، اما توانایی به هم زدن قاعده بازی را نخواهد داشت. کماکان کارگزار دولت می‌ماند. اما آیا تفاوتی با دیگران خواهد داشت؟

به هر حال هر کس که دهه‌ها در جمهوری اسلامی مدیریت کرده باشد، وارث تجربه‌های کل این جمهوری هست و اگر رئیس جدید نهاد پولی خواستار در دست داشتن این تجربه‌ها هست، کوهی، واقعاً کوهی، از مقاله و تحقیق و یادداشت اساتید برجسته اقتصاد با مضامین نقد و راه‌جویی سیاست‌های گذشته را در کنار تجربه‌های تلخ مدیریت‌های پیشین در مقابل خود دارد. آن نقدها و تجربه‌ها می‌گویند نخستین سیاست همتی باید تلاش برای بازتعریف وظایف بنیادی بانک مرکزی و دوری واقعی او از دولت و وزرا و سازمان‌ها و مدیران خراج آن‌ها باشد. معنی آن استقلال روی، خودداری از توجیه‌گری وضع خراب اقتصادی دولت، و تمرکز روی چند هدف مشخص در چارچوب وظایف بانک مرکزی است.

بانک مرکزی کماکان به‌عنوان ابرصرافی دولت برای تبدیل ارز نفتی به ریال و آوردگاه طماع‌هایی که مافیای مقدس صندوق‌های قرض‌الحسنه کلاهشان را برده است، خواهد ماند. ناله و نفرین دریافت خواهد کرد، و البته باید رئیسی اندکی شجاع داشته باشد. همان‌طور که بیژن زنگنه در مقابل بازیکنان و طلبکاران تیمی به نام نفت که به طلب‌کاری آمده بودند از در وزارتخانه بیرون آمد و گفت وزارت نفت تیم فوتبال ندارد که به کسی پاسخگو باشد (و جماعت هوراکش را پی کارشان فرستاد) همتی هم باید این‌گونه ماجراها را به‌جایی حواله دهد که فاجعه در درگاه‌ها و زیر قباهایشان رخ داده است.

آخرین کاری هم که ما توصیه می‌کنیم فراموش کردن توجیه مشکلات نامرتبط با وظایف ذاتی بانک برای جامعه از طریق مصاحبه است، هرچند در این جمهوری، یک قانون دیگر بازی پیش‌مرگی بروکرات‌های درجه‌دو و سه در پیشگاه حکومت و پذیرش مسئولیت خطاهای آن به‌وقت ضرورت در مقابل افکار عمومی است…

  • لینک کوتاه:

مطالب اخیر

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با ستاره (*) مشخص شده‌اند.

Cancel reply