نظام حقوقی حرفه‌ای؛ راه‌حل بحران «معیشت» روزنامه‌نگاران

پژمان موسوی: روزنامه‌نگاران ایران از مشکلات و مسائل مختلف و گوناگونی رنج می‌برند؛ مشکلات ریزودرشتی که به‌طور مستقیم هم حرفه‌ی روزنامه‌نگاری را هدف قرار داده است و هم زندگی شخصی و حیاتِ روزنامه‌نگاران ایران را. در رأس این مسائل هم در یک سو استقلال حرفه‌ای و «تهدید» و «تحدید» آن قرار دارد و در سوی دیگر چالش‌ها و آسیب‌های «معیشتی». روزی هم نیست که روزنامه‌نگاران ایران از رهگذرِ ابزارهای رسمی و غیررسمی، نسبت به این مسائل واکنش نشان ندهند و در سطوح مختلف، آن‌ها را واکاوی و کنکاش نکنند. یکی در صفحات روزنامه‌ها به دنبال طرح این چالش‌هاست و دیگری در پیجِ شخصی‌اش در رسانه‌های اجتماعی، یکی برای یافتن راهکارهای «واقعاً موجود» در تدارکِ همایش و گردهمایی است و دیگری «لابی» و واسطه‌گری با نهادهای دولتی و خصوصی را راهی برای برون‌رفت از «بحران» می‌داند، هر چه هست اما هدف یکی است: راه‌حل تا مین حقوق حرفه‌ای روزنامه‌نگاران و در رأس آنها حقوق مادی آنها چیست؟
این پرسش در کنار پاسخ‌هایی که می‌توان به آن داد، واجد یک نکته‌ی مهم و مغفول است: روزنامه‌نگاران ایرانی «معیشت» را تا چه میزان یک موضوعِ مستقل و جزیی می‌دانند و تا چه حد آن را یکی از شاخه‌های حقوق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری دیده و به آن با عینک «کلان نگری» نگاه می‌کنند؟ به نظر می‌رسد پاسخ به این پرسش به اندازه‌ی خودِ بحران، واجد اهمیت است چرا که تقریباً با قاطعیت می‌توان گفت تاکنون «مسئله معیشت» از طریق تک‌صداهای پراکنده و اعتراض و انتقادهای تک علتی مطرح‌شده است و شاید هیچ‌گاه به این موضوع از دریچه‌ی کلان دیده نشده است درحالی‌که معیشت روزنامه‌نگاران یکی از حقوق حرفه‌ای آنهاست و در صورتِ تا مین حقوقِ کلانِ حرفه‌ای روزنامه‌نگاران، می‌توان امیدوار بود که «مسئله معیشت» هم راهی برای عبور از بحران بیابد.
صورت‌مسئله ساده است، حل «مسئله‌ی معیشت» نه یک مسئله‌ی مستقل که تنیده شده با تاروپود حقوق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری است و توقعِ حلِ این «مسئله» به‌تنهایی و بدون در نظر گرفتنِ سایر حقوق روزنامه‌نگاران، توقعی دور از ذهن و تا اندازه‌ی زیادی ساده‌انگارانه است. به‌بیان‌دیگر، تا زمانی که ساختار و ارکان روزنامه‌نگاری در ایران حرفه‌ای نباشد و روزنامه‌نگاران ایرانی هم دغدغه‌ای برای حرفه‌ای شدنِ این ساختار نداشته باشند، نمی‌توان انتظارِ بهبود وضعیت معیشتی روزنامه‌نگاران را داشت؛ این نگاهِ استنتاجی است که چاره‌ی کار است زیرا استنتاج نوعی از استدلال است که با داشتنِ مقدماتِ آن، داشتنِ نتیجه ضروری می‌گردد. در این نوع استدلال می‌توان از مقدماتِ کلی به نتایجِ جزئی رسید و این دقیقاً مطابقت دارد با حقوق حرفه‌ای روزنامه‌نگاران که بسیار فراتر از مسئله‌ی معیشت است و در صورت تأمین آن، می‌توان انتظارِ رفع موانع برای زیر شاخه‌ها و زیر مجموعه‌های جزئی تر را داشت. نکته قابل تأمل هم این است که روزنامه‌نگاران ایرانی که در همه‌ی حوزه‌های کاری و حرفه‌ای، دغدغه‌ی بهبودِ اوضاع و شرایط مطلوب‌تر زندگی را دارند و همه‌ی کوشش‌هایشان در مسیر و چشم‌انداز آگاهی بخشی برای یک زندگی بهتر است، در موضوعی که مستقیم به سرنوشتِ خود مربوط است، این‌چنین بی‌تفاوت شده و سطحِ مطالباتشان در این حوزه به «آه و ناله» محدودشده است؛ این نگاهِ فردی و جزئی نگر به مسئله‌ای چنین بااهمیت در حالی است که آنها به خوبی می‌دانند که حل «مسئله معیشت»، یک نظام حقوقی را می‌طلبد که تنها بخشی از آن به بهبود وضعیت معیشتی روزنامه‌نگاران مربوط می‌شود و بخش مهم‌تر آن به تأمین حقوق حرفه‌ای آنها در تمامِ سرفصل‌هایش بر می‌گردد. سرفصل هایی که مصادیقش هم به حقوق معنوی برمی‌گردد هم به حقوق مادی و تقلیل دادنِ حقوق حرفه‌ای روزنامه‌نگاران به یکی از زیرمجموعه‌های آن، هم اشتباه و هم یک خطای استراتژیک است. درواقع روزنامه‌نگاران ایرانی می‌بایست در قالبِ مطالبه‌ی یک نظام حقوقی حرفه‌ای، در کنار حقوق مادی که شامل بیمه بازنشستگی، حق برخورداری از کار جمعی و حق دستمزد است، پیگیرِ حقوق معنوی‌شان که ازجمله آن می‌توان به حق انتشار آزاد اطلاعات، حق دسترسی به منابع اطلاعاتی و… اشاره کرد هم باشند تا در یک میثاق جمعی بتوان پیگیرِ تحقق حقوق حرفه‌ای روزنامه‌نگاران شد؛ امری که تاکنون مغفول مانده و توجه همه‌جانبه و جامعی به آن از سوی روزنامه‌نگاران ایرانی نشده است.
باید امیدوار بود و انتظارِ روزی را کشید تا روزنامه‌نگاران ایرانی در اجماعی همه‌جانبه، یک‌بار هم که شده پای حقوق حرفه‌ای خود تمام‌قد بایستند و به‌جای تک‌صداهای پراکنده و آه و ناله‌های منتج شده از «بحرانِ معیشت»، با جدیت و با رفتاری کاملاً حرفه‌ای، پیگیرِ یک نظامِ حقوقی حرفه‌ای شوند تا از رهگذر آن هم حقوق معنوی آنها تأمین شود هم حقوق مادی‌شان…

  • لینک کوتاه:

مطالب اخیر

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با ستاره (*) مشخص شده‌اند.

Cancel reply