728 x 90

سیاه، سفید، رنگی
عکسهای مستند اجتماعی در قاب «شید»

زهره قلی‌پور / جامعه نو: نمایشگاه هشتمین دورۀ جایزۀ عکس شید در گالری راه ابریشم، و با کیوریتوری نیوشا توکلیان، مهدی وثوق‌نیا، آرش خاموشی و روشن نوروزی در حال برگزاری است و تا پایان بهمن سال جاری ادامه دارد.

این نمایشگاه با ارائۀ آثاری در حوزۀ عکاسی مستند اجتماعی، عرصۀ مستقلی برای ترسیم ابعادی از اجتماع است که از صافی دیدگاه‌های رسمی عبور نمی‌کند، و درعوض فرصتی برای نمایاندن زوایای مغفول‌ماندۀ اجتماع به دست می‌دهد، به عبارتی بر آن است تا قاب دوربین‌های جریان غالب را عریض‌تر کند بلکه با پرهیز از ارائۀ تصویری معوج و مثله شده از واقعیت، حواشی جامانده از تصاویر متعارف را بر آفتاب بیندازد.

از مجموعه عکس «باد هرجا که می‌خواهد می‌وزد» اثر جلال شمس‌آذران که به تاثیرات بادهای ۱۲۰ روزه بر زندگی مردم سیستان و بلوچستان می‌پردازد.

اگر از نفس رقابتی این نمایشگاه عبور کنیم، مجموعۀ گردآمده واجد سویه‌هایی است که زبان بصری را برای بیان خرده روایت‌هایی کمتر شنیده شده از زنان و مردان و کودکان اجتماع به کار می‌گیرد و از خلال ترکیب‌بندی‌های دیداری، به بازنمایی مناسبات اجتماعی و هنجارها و ناهنجاری‌های فرهنگی می‌پردازد. ارائۀ تصاویر سیاه و سفید و رنگی در کنار هم، که به تناوب لحظه‌هایی تلخ، امیدبخش و گاه تقریباً خنثی را به دیده می نشانند، دلالت بر تکثرگرایی دارد که جانمایۀ هنر مستقل و پرهیزنده از هنر رسمی را شکل می‌دهد، و در عین‌حال از گشودگی چشم دوربین به روی گستره‌ای از تجارب مشترک اما دفن شده زیر دستگاه‌های نظام سلطه حکایت دارد. ثبت لحظه‌هایی از یک رویداد -چنان که می‌توان در تصاویر مربوط به اعدام یک جانی به تماشا نشست- یا لحظاتی از تداوم جریان زندگی بعد از وقوع یک فاجعه –شبیه آنچه در تصاویر مربوط به زلزلۀ کرمانشاه میبینیم- یا پرتره‌هایی از افراد – مثل تصاویر مهاجران-، یا لحظه‌های عادی زندگی – نظیر تصاویر خوابگاه‌های پسران و دختران دانشجو-، همگی از فصل مشترکی برخوردارند و آن اقلیم و بافت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران است که طیف بازدیدکنندگان را به هم گره می‌زند و به گرانیگاهی برای درنگ در رفتارهای جمعی بدل می‌شود.

از مجموعه «جایی دورتر کجاست؟» اثر عنایت اسدی. این مجموعه عکس تلاش مهاجران افغان برای ورود به خاک ایران را به تصویر کشیده است.

مخاطب حین مواجهه با تصاویر لحظه‌هایی ثبت‌شده از هیجانات همگانی، عادات عمومی، و تجربه‌های فراگیر را که در خودآگاه و ناخودآگاه جمعی ریشه دوانده به یاد می‌آورد، از سویی تصاویری که راوی انزوای فردی هستند، نشان از واقعیت جامعه‌ای دارند که فردیت را در سایۀ جماعات محو کرده و فرد را به پدیده‌ای منحل‌شده در انبوه توده‌ها فروکاسته است. پرتره‌ها نیز از ظرفیتی روایی برخوردارند و ضمن انتقال دریافتی بصری از یک چهره یا حالت، حامل اشاراتی فرهنگی هستند و گاه به خاطرات یک نسل جان می‌بخشند (چنانکه در تصاویر مربوط به کودکی یک عکاس می‌توان یافت)، در برخی موارد تصاویر آزاردهنده‌ای پیش چشم می‌آید که تجربۀ رنج و چه بسا تروما را به بایدونبایدهای عرفی در جامعه گره می‌زند (مشابه تصاویر دختری که قربانی اسیدپاشی شده) از این جهت، هر عکس دریچه‌ای می‌شود گشوده به روی زندگی عادی با بزنگاه‌هایی ناخوشایند و یا تجربه‌هاى شادی‌بخش آن که بر وجوهی خاموش از هویت و حیات یک ملت پرتو می افکند، خصایلی جامانده در اثر ممیزی را با وضوح کم سابقه ای به نمایش می‌گذارد، و بیننده را به تجربۀ تکان دهندۀ مواجهه با خود جمعی فرامی‌خواند.

خشایار جوانمردی در مجموعه «من مهاجرت کردم» به مسائل مربوط به مهاجرت ایرانیان می‌پردازد.

در هنر رسمی، این “خود” با آرایه ها و افزوده‌هایی همراه میشود تا طرحی یکدست و همگون از مجموعه افراد به دست دهد، رفع این نقیصه و افشای ابعاد تاریک و گاه منحط خود جمعی را در کمتر جایی جز هنر مستقل می‌توان شاهد بود.
از ویژگیهای قابل توجه نمایشگاه پرداخت موازی آن به نماهایی از زندگی زنان و مردان است که با عبور از دیوارهای فرهنگی حائل میان این دو جنس، لحظه هایی بی پیرایه و عریان از حیات هر دو را در افق دید مخاطب قرار می دهد.

نکتۀ قابل تأمل دیگر را می‌توان در نحوۀ چیدمان عکس‌ها یافت، که به واسطۀ واگرایی و پرهیز از پرداختن به مضامین یکنواخت، ضرباهنگی بصری ایجاد می‌کنند و ضمن گردش میان مناظر شهری، بافت روستایی، نماهای طبیعت و پاره‌هایی از زندگی خصوصی، ابعادی گونه‌گون، پایدار و ناپایدار از زیستگاه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مشترک را به دست می‌دهند. به موجب همین تحرک، در فضای میان بیننده و عکس، گفت‌وگویی بصری درمی‌گیرد که در رفت‌وبرگشت از مخاطب به تصویر و برعکس، بازدید از تصویری بی‌حرکت را به تجربه‌ای متحرک و استمراری تبدیل می‌کند.

سینا شیری که یک سال پس از زلزله منجیل و رودبار به دنبا آمده است در مجموعه عکس «شصت ثانیه» به زادگاه مادری‌اش رفته تا از معدود بازماندگان خانواده مادری‌اش عکاسی کند.

  • لینک کوتاه:

مطالب اخیر

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با ستاره (*) مشخص شده‌اند.

Cancel reply